Literair supplement - aflevering 23

Selectie uit de literaire recensies en interviews uit Nederlandse en Vlaamse kranten- en weekbladen, met deze week alweer Jonathan Franzen die de plak zwaait, verder onder meer veel Paul Auster, Salman Rushdie, de terugkeer van F. Springer en Peter Buwalda's debuut Bonita avenue (periode 16-22 oktober). In samenwerking met Athenaeum Boekhandel te Amsterdam.

 

Han Ceelen sprak voor Uitgelezen, de boekenbijlage van De Morgen, in Amsterdam met John Freeman, hoofdredacteur van het literaire tijdschrift Granta. Die meent: "Je kunt geen stenen tabletten meer uitdelen en zeggen: dit is goede literatuur. Lezers van nu verwachten dat ze bijna persoonlijk contact kunnen hebben met de publicatie of de auteur waarvan ze houden. Ze willen reageren, interactief zijn. (..) We beseffen wel dat we contact moeten onderhouden met onze lezers op een manier waarop dat nooit eerder hoefde." Verder geeft hij nog mee dat hij met de idee rondloopt een Nederlandstalige Granta te lanceren. Marnix Verplancke vraagt zich of de Booker Prize voor The Finkler Question van Howard Jacobson verdiend is; de recensent schetst de inhoud, las soms volstrekt onnatuurlijke dialogen en vond het bij momenten "strontvervelend".

Bart Koubaa "overvoert de lezer in Maria van Barcelona met theorietjes en knipoogjes", vindt Dirk Leyman, wat "leidt tot een bijna dadaïstische, geheel ontspoorde spielerei." En Marnix Verplancke verzoekt Paul Auster na Sunset Park in het vervolg de automatische piloot uit te zetten want: "Ja, beste Paul, we weten het nu stilaan zo wel een beetje." Stefan Hertmans markeert "de momenten waarop het existeren steeds weer gebeurt aan de hand van prangende gedichten over diegenen die zijn bestaan mee bepalen" een citaat uit de recensie van Paul Demets , zeer te spreken over De val van vrije dagen.

Die signaleert ook de Verzamelde gedichten van Erik Heyman, een bundel vol "sterke, vulkanische emotionaliteit" Mathieu, "poëzie om de existentiële angst voor de dood te bezweren" van Huub Beurskens en het oktobernummer van Het liegend konijn. De poëziecriticus las ook Het gedicht gebeurt nu, de strenge selectie uit dertig jaar poëzie waarmee Eva Gerlach de beeldvorming van haar werk stuurt en aantoont dat ze poëzie als iets dynamisch beschouwt.

 

Het 544 pagina's tellende debuut Bonita Avenue van Peter Buwalda is boek van de week in Knack. Maarten Dessing vindt het verhaal van de ondergang van de familie Sigerius volstrekt geloofwaardig en erg knap. In Cultuur Kort aandacht voor Menens van Marc Reugebrink, een boek dat geen mening opdringt maar doet denken (dixit Tom Van Imschoot) en voor Nemesis van Philip Roth. De lectuur van dit "sober, aangrijpend verhaal" bezorgt Jan Stevens koude rillingen. Maarten Dessing zag beeldend taalgebruik en fantastische vertelkracht in Dier, bovendier al vond hij Frank Westermans insteek wel wat diffuus. Jan Stevens interviewde Bret Easton Ellis, op promotietournee met De figuranten. Ellis, die de Nederlandse titel maar niks vindt, heeft in Imperial Bedrooms alle dialogen volgens de regels van het scenarioschrijven gecomponeerd en belijdt in het interview zijn fascinatie voor stijl: " Stijl is alles, stijl is bewustzijn. Plot niet."

 

Knack heeft, als eerste in de rij, ook een Boekenbeursspecial. Die bekijkt uitgebreid de kloof tussen de Vlaamse en Nederlandse letteren. Kevin Absillis duikt ervoor in de geschiedenis en schetst hoe Vlaamse auteurs zelf worstelden met het Nederlands of hoe hun Vlaamse schriftuur zelfs door eigen critici werden bekritiseerd. De onderzoeker bestudeerde ook de leesrapporten van Theo Oegema die lang lector was bij Manteau en menig manuscript afwees omwille van het peil van het Nederlands. Of de kloof nu nog bestaat, wordt nagegaan door Frank Hellemans die bij een grote groep Vlaamse auteurs te rade ging en reacties oogstte van o.a. Margot Vanderstraeten, Kristien Hemmerechts, David Van Reybrouck en Geert Van Istendael. De match Vlaanderen-Nederland wordt verdergezet met artikels over welke Nederlandse auteurs in Vlaanderen populair zijn en welke Vlamingen boven de Moerdijk goed boeren. Ook Bezige Bij directeur Robert Ammerlaan komt aan het woord.

Frank Hellemans is dan weer zeer te spreken over de Belgica-reeks, die (vergeten) Franstalige Belgische auteurs opnieuw onder de aandacht brengt, gecombineerd met Vlaamse hedendaagse auteurs. Zojuist verscheen de tweede drieling: een essay van Erwin Mortier over Franz Hellens inclusief een kortverhaal van Hellens zelf, kortverhalen van Paul Willems en een verhaal van Jan Van Loy. Reeksredacteur Dirk Leyman zegt tegen Knack: "De naam Belgica is natuurlijk een prikkelend statement, maar is ook ironisch en speels op te vatten, zeker in deze barre separatistische tijden." 

Verder komt de special naar goede gewoonte met jaaroverzichten van de Vlaamse, Nederlandse, Franse, Duitse en Engelstalige literatuur. Ook de oogst van kinderboeken en thrillers wordt doorgenomen. En er is een interview van Jonathan Franzen, zij het overgenomen van de AV Club, een Amerikaanse nieuwsbron.

 

Op de cover en aan het woord in de Standaard der Letteren is de alomtegenwoordige Jonathan Franzen. Die wijst tegenover Kathy Mathys met nadruk op het verschillen van Vrijheid met De correcties: "Ik wilde een transparanter boek. Over De correcties hangt de morele superioriteit van de schrijver die het allemaal wel beter weet. Ik hoop dat Vrijheid erin slaagt om de lezer zo snel mogelijk mee te trekken in de complexiteit van de personages".

Emmaüs van Alessandro Baricco zou je volgens Michael Bellon kunnen omschrijven als een adolescentenroman voor volwassenen, een boek "van een rasverteller". In Ontwricht van Jean-Paul Dubois heet de hoofdpersoon alweer Paul en is hij bedeeld met dezelfde desillusies als in het ander werk van de Franse auteur, merkt Marijke Arijs en toch: "de onderhoudende vertelstijl en zijn verkwikkend gevoel voor humor houden de boel overeind". Yoko Tawada is een intrigerend auteur: de Japanse schrijft zowel in het Japans als in het Duits en laat in bundel De Berghollander zien dat taal op zich ontoereikend is om zich uit te drukken, een recensie van Willem Van Zadelhoff. In De onvolmaakten kiest Tom Rachman telkens een journalist als een centrale figuur, heel levensecht neergezet en charmant van toon vindt DS adjunct-hoofdredacteur Bart Dobbelaere. Zopas verscheen de al lang aangekondigde biografie over Karel van de Woestijne van Peter Theunynck. Marc Reynebeau las ze en ontbeert bezieling en reliëf in een uitstekend gedocumenteerde biografie, een levensbeschrijving, maar niet meer dan dat. En uit Buzzboek leren we nog dat Bart Dobbelare het nu verfilmde Eten, bidden beminnen van Elizabeth Gilbert best verteerbaar vond, dankzij de dosis zelfrelativering.

 

 Sofie Messeman opent de boekenbijlage van Trouw met een stuk over Philip Roths nieuwste, Nemesis. Die schrijft niet veel soeps meer, is de teneur, al is "Nemesis heel wat overtuigender dan zijn oudemannenboeken van de afgelopen tijd". Rob Schouten leest Rob van Essens Elektriciteit ("Van Essens handelsmerk, een zakelijke, objectieve stijl gecombineerd met een borend observatievermogen, blijkt het ook op de korte baan uitstekend te doen.") en Hanna de Heus geniet van Alan Bradley's De smaak van venijn ("Als misdaadroman heeft [dit boek] niet veel om het lijf, want de gepleegde moord is eenvoudig, en echt spannend wordt het verhaal nergens. Maar wie het genre graag op de korrel genomen ziet worden, wie Agatha Christie prefereert boven Sue Grafton of Sara Paretsky, en wie de sfeer van de jaren vijftig op waarde kan schatten, beleeft gegarandeerd een heerlijke avond met dit boek.").


U zag het gisteren in de ene kwaliteitskrant, u ziet het nu in de andere: Jonathan Franzen (Vrijheid) is nieuws (pagina 2), Salman Rushdie (Luka en het levensvuur) is "Boeken". Dat is wel eens anders geweest. Franzen in de Volkskrant: "Door de oorlog in Irak Operation Iraqi Freedom te noemen heeft de regering Bush het woord vrijheid vergiftigd." Rushdie, nu eens niet, zoals in NRC, over Geert Wilders bevraagd: "[Kinderen] kunnen op een heel hoogwaardige manier lezen. We zitten nu in een soort Gouden Tijdperk voor boeken die zowel door wat oudere kinderen als volwassenen worden gelezen." Beide interviews door Hans Bouman.
In de kortjes vindt Daniëlle Serdijn Kees "t Harts verhalen in Engelvisje "stuk voor stuk onderhoudend" (kop: "Roman [sic] vertelt verhaal"), Arjan Peters negeert verderop een embargo en bespreekt de nieuwe Grunberg ("Hij kan het [...]: de slapstick uit de mouw schudden." En: "... je [kunt] fictie niet als flauwekul terzijde schuiven. Voordat je het weet, zit je zelf in een verhaal verstrikt dat naar een roemloos einde snelt.") en Greta Riemersma leest de tweede roman van Pia de Jong, Dieptevrees ("... knap en goed geschreven. Maar er is één probleem: het is niet meeslepend."), Peter Swanborn Anneke Brassinga's nieuwe dichtbundel ("Ontij is een waardige opvolger van het alweer vier jaar oude IJsgang").


Zelden halen literaire auteurs de voorpagina, maar Jonathan Franzen is erin geslaagd bij NRC Handelsblad. Pieter Steinz ontlokte hem de uitspraak: "We zitten met een onregeerbaar land, bevolkt door kiezers die zich gedragen als kleine kinderen van wie het hoofd op hol is gebracht door elektronische speeltjes. Ik krijg steeds meer het gevoel dat niemand meer volwassen wil worden; we willen allemaal vijftien zijn." Maar op Steinz" vraag of hij de tijdgeest wilde vatten met Freedom: "Dat is typisch een vraag van journalisten. Lezers hebben daar geen boodschap aan, hun gaat het om de personages en het verhaal, om de leeservaring. Het is mooi als een boek aansluit bij de actualiteit, zeker als het een roman is, aangezien je daar moeilijker over kunt praten dan over een non-fictieboek."
De NRC-boekenbijlage opent met Salman Rushdie. Karel Berkhout interviewt hem over vrijheid van meningsuiting, games en zijn jeugdboek Luka en het levensvuur. Of hij anders schrijft voor kinderen? "In dit boek niet. Op twee of drie plaatsen heb ik een zin in tweeën geknipt voor de kinderen. In enkele gevallen heb ik een korter of eenvoudiger woord gebruikt. Maar niet vaak, want ook kinderen houden van exotische woorden, zoals het woord "exotisch"." Ger Groot looft vervolgens het "Boek van de week", Andrés Neumans De eeuwreiziger: "Anachronisme is de tol die de lezer in De eeuwreiziger soms moet accepteren ter wille van de dringende actualiteit van het probleem dat Neuman aan de orde stelt. Dat is een klein offer voor een roman die ondanks alle theoretische uitweidingen zeshonderd bladzijden lang blijft boeien." En Marcel Möring leest de Auschwitzromans van Dieter Schlesak en M. Àngels Anglada: "[D]e documentaire gedeeltes in Schlesaks boek en de korte citaten uit kampdocumenten waarmee Àngels Anglada haar hoofdstukken inleidt [komen] nog het sterkst over. Waarmee het failliet van hun fictie duidelijk wordt. Want alles mag dan ten slotte fictie zijn, zoals Ángels Anglada noteert, als het de feiten niet kan overstijgen hebben we er geen donder aan."
En dan Nederlandse literatuur. Arjen Fortuin over het debuut van Peter Buwalda, Bonita Avenue, "het soort roman dat met een lange lijst thema's beschreven kan worden: van ouderschap tot waanzin, van porno tot sudoku, van judo tot jazz en dit alles tegen de achtergrond van de Enschedese vuurwerkramp en de (internationale) academische wereld. Het merkwaardige is dat zo'n opsomming Bonita Avenue tegelijkertijd wél en geen recht doet. Er wordt bijvoorbeeld tekortgedaan aan het verbijsterende vakmanschap van Peter Buwalda." En Janet Luis, uiterst enthousiast over het laatste boek - droevige tegenstelling - van Herman Franke (foto): "De verteller verstrikt ons, al associërend en links en rechts verwijzend naar eigen en andermans verhalen, in een kleurrijk web van waargebeurde en verzonnen geschiedenissen."
Anneriek de Jong leest de nieuwe verhalenbundel van Bernhard Schlink, Zomerleugens ("Sublieme vertelkunst verslaat alle twijfels.") en Rob van Essen weet waarom de nieuwe Paul Auster, Sunset Park weer boeiend is ("Toch blijft het werk van Auster spannend; je wilt altijd weten hoe het afloopt. Dat komt doordat Austers personages gewone, kwetsbare mensen zijn, die hun problemen moeten zien te overwinnen in een onpersoonlijk universum waar een goede afloop allerminst vaststaat."), maar ruikt de "geur van amateurisme" als Auster les begint te geven.


Deze donderdag in De Groene Amsterdammer: Mischa de Vreede, die ooit met haar bevriend was, over Jacoba van Velde, De grote zaal: "Wat mij nu, bij herlezing, vooral treft is de waardigheid van alle betrokkenen en een soort wellevendheid waar je gerust naar mag terugverlangen. Het gebruik van korte zinnetjes, toen nog niet in de mode, maakt dat het boek hedendaags aandoet, maar zoals de mensen met elkaar omgaan is echt niet meer van deze tijd." Plus enkele herinneringen aan Van Velde. Marja Pruis kan niet om de verteller heen in P.F. Thoméses nieuwste roman De weldoener: "De schrijver [...] heeft weliswaar weet van de diepste dalen, het eeuwig vergeefs streven, anders had hij zijn personage ook nooit zo kundig kunnen laten spartelen, maar ondertussen is het een poppenkastvoorstelling waarop hij ons vergast."
Verder recensies door Miriam Rasch van André Aciman, Witte nachten ("En nostalgie kan niet zonder het besef dat elke literaire terugkeer en literaire herinnering onvervuld moet blijven. Dat is wat de auteur heeft gedaan door van zijn dramatische liefdesgeschiedenis een roman te maken, een zeer literaire roman bovendien, die de lezer even uittilt boven ruimte en tijd."), Piet Gerbrandy over Pieter Boskma, Doodsbloei ("De bundel bevat een ongelooflijke hoeveelheid kitsch, en juist het feit dat Boskma daarin consequent volhardt, maakt dit project interessant.") en Gerard Zeegers over de stripserie Donjon ("het lijkt alsof het nog niet tot iedereen is doorgedrongen hoe leuk deze humoristische, intelligente fantasy-strip eigenlijk is").


In Vrij Nederland donderdag jl. een groot stuk over de genomineerden voor de Libris Geschiedenis Prijs. Ronald Havenaar mangelt eerst Annejet van der Zijls Bernhard ("een plat portret", "een halve biografie"), Robin te Slaa"s en Edwin Klijns De NSB ("een erg specialistisch en bovendien een incompleet werk"), David Van Reybroucks Congo ("feiten verzinnen, dat gaat toch echt te ver"), en is wat enthousiaster over Els Kloeks Vrouw des huizes ("het boek van een deskundige die heel veel materiaal heeft verwerkt en haar onderwerp volledig beheerst") en Mariëtte Wolfs Het geheim van De Telegraaf ("voldoet aan alle eisen van een mooi geschiedenisboek").
Jeroen Vullings had F. Springer (foto) liever zien schrappen in zijn nieuwe roman Quadriga. Een eindspel ("deze schoenendoos vol vergulde, ongedifferentieerde herinneringen, authentieke grofkorrelige amateurkiekjes en literair bedoelde Schöngeisterei"), Lisa Kuitert vindt dat Jenny Diski's De dochter van Montaigne is geschreven in "schoolboekenstijl, waarin de personages van bordpapier lijken en historische gebeurtenissen als rijpe vruchten uit de boom vallen", en Peter Breedveld looft (eindelijk lof) De wraak van Bakamé van Jeroen Janssen en Pieter van Oudheusden ("broodnodige vitaminen om de lange, grauwe winter door te komen").


In Het Parool Supplement een interview door Hans van der Beek met Eddy Terstall over diens pas verschenen boek Ik loop of ik vlieg. Hierin stelt Terstall dat hoewel de huidkanker die bij hem geconstateerd was als "een deus ex machina" voor zijn boek werkte, hij "het toch liever niet [had] meegemaakt". Arie Storm plaatst het nieuwe boek Quadriga. Een eindspel in het oeuvre van F. Springer en stelt: "Weemoed, liefde, licht, aangenaam, echt gebeurd en uiteindelijk toch min of meer een droom, daar hebben we het hele oeuvre van Springer wel mee te pakken; deze zeer vluchtige, zeer toegankelijke literatuur als aangenaam tijdverdrijf, deze literatuur die echter ook ... een beetje saai is."
Alle Lansu schrijft over Fabio Gedas In de zee zijn krokodillen dat het waargebeurde verhaal van Enayatollah Akbari een "spectaculairder affiche [heeft] dan het boek uiteindelijk waarmaakt. Zelfs in de meest hectische episode (de vlucht naar Turkije) worden de gebeurtenissen tamelijk vlak en rechttoe rechtaan verbeeld. Zo blijft het boek meer een journalistieke reportage dan literatuur."

Tags: Nederlandse literatuur, Amerikaanse literatuur, Wereldliteratuur, Literair supplement
Geplaatst door Johan Eeckhout/Daan Stoffelsen op 24-10-2010
Verwante berichten
Reacties
Er werden nog geen reacties geplaatst.
Geef uw mening