UIT ONZE MAGAZIJNEN # 2 - Dodsworth van Sinclair Lewis

Sinclair Lewis (1885-1951) was geen auteur om zonder handschoenen aan te pakken. In de goeie Amerikaanse brompottraditie, met Mark Twain, Ambrose Bierce, Philip Roth, Don DeLillo and the likes, schoot Lewis in zijn satirische boeken met scherp op alle krachten en machten van toen. Lewis werd door zijn biograaf "het geweten van zijn generatie" genoemd en was een virulent criticus van de Amerikaanse fabrieken en universiteiten, de politieke instellingen, de religie en vooral de middenklasse.
Men leze naast F. Scott Fitzgerald met name Lewis om te zien hoe roaring het Amerika van de jaren 1920 wel was. Sinclair Lewis, geboren in het Midwesten in 1885, stond in die jaren op het zenith van zijn literaire kunnen. In 1922 verscheen Babbitt, in 1925 Arrowsmith, twee jaar later Elmer Gantry, stuk voor stuk Grote Amerikaanse Romans. In 1929 kwam Dodsworth uit. In It Can't Happen Here uit 1935 beschreef Lewis hoe een fascistische dictator de Verenigde Staten naar zijn hand zette - een idee dat door Philip Roth in The Plot against America enigszins werd herhaald.


De auteur was nooit mals voor de VS en de VS waren niet mals voor hem. Lewis weigerde in 1926 de Pulitzerprijs voor Arrowsmith. Elmer Gantry, een boek over een methodistische priester, werd verboden in verschillende Amerikaanse steden, wat met vele andere boeken van hem ook zou gebeuren. Een priester eiste vijf jaar gevangenschap voor Lewis, een andere noemde hem ‘Satans cohorte'. Een poging om It Can't Happen Here te verfilmen werd eerst tegengehouden, in een latere tv-adaptatie werden de ‘Amerikaanse fascisten' vervangen door... buitenaardse wezens.


De controversiële Lewis won als eerste Amerikaan in 1930 de Nobelprijs voor de literatuur - ook toen al speelde politiek een belangrijke rol bij de toekenning. En hoewel hij bij de Pulitzerprijs nog rigoureus had geweigerd omdat een literaire prijs "altijd compromitterend werkt", aanvaardde hij deze medaille toch in dank. Hij zei aan de media dat hij het geld zou gebruiken om een jonge Amerikaanse auteur en zijn familie te ondersteunen, waarmee hij overigens zichzelf bedoelde.
In Stockholm gaf Lewis behoorlijk van jetje tegen het Amerikaanse establishment. In zijn speech The American Fear of Literature klaagde hij dat de "meesten in Amerika - niet alleen lezers, maar ook schrijvers - nog steeds schrik hebben van elke soort literatuur die geen glorificatie is van het volledige Amerika". Hij vond de Verenigde Staten "het meest contradictorische, het meest duistere, het meest roerige land ter wereld". En van de Amerikaanse letterenprofs zei hij dat ze de literatuur "het liefst duidelijk en koud en puur en dood hadden". Die zat. Het land stond in rep en roer.

 

De magnifieke automobiel
Dus keerde Lewis op tijd en stond de blik naar het avondland. De roman Dodsworth volgt de peripetieën van autobouwer Samuel Dodsworth en zijn vrouw, de aan societyfeestjes verknochte Fran Voelker. Nadat Dodsworth met zijn fabriek The Revelation Motor Company zijn Amerikaanse droom heeft waargemaakt - met magnifieke machines die "wel twaalf mijlen in het uur haalden" - kan hij genieten van een vroeg en rijkelijk pensioen. Om aan de verveling te ontkomen trekt hij met zijn vrouw naar Europa. Daar ontmoet hij een andere vrouw, en er bloeit iets mooi tussen de twee. Maar Dodsworth kan uiteindelijk zijn aan geld en champagnecoupes verslaafde vrouw niet verlaten, getroffen door het pijnlijke besef dat hij de mooiste jaren van zijn leven opgaf aan het najagen van de schimmen van zijn steeds sneller rijdende automobielen.

 

Ella Riemersma
Mijn exemplaar van Dodsworth is de "geautoriseerde vertaling" van A. Moresco, al in 1930 - toevallig of niet het jaar waarin Lewis de Nobelprijs kreeg - verschenen bij Van Holkema & Warendorf. De prachtige art-decoband in grijs linnen met gouden en zwarte opdruk is van de hand van Ella Riemersma (1903-1993). De belangstelling voor de Dordtse illustratrice en ontwerpster Riemersma neemt de laatste tijd weer toe, zo stelde Boekendingen vast, en dat is maar goed ook. Nog maar recent liep in Middelburg een tentoonstelling over haar werk en publicist Peter van Dam schreef de monografie De art deco van Ella Riemersma (1903-1993), illustratrice en boekbandontwerpster.
Ella Riemersma verzorgde band en illustratie voor ruim honderd boekwerken, vooral voor J.M. Meulenhoff en Van Holkema & Warendorf. Riemersma, die haar werk ondertekende met Ella R of met ER, was actief vanaf 1921 toen zij afstudeerde en debuteerde met modetekeningen in het Dordtse tijdschrift Merwepost, tot het jaar 1933 toen zij in het huwelijk trad en stopte met ontwerpen en tekenen. Dat een getalenteerde vrouw met haar creatieve werk ophield omdat ze trouwde, is natuurlijk een jammerlijk sign of the times en mag een schande heten - ook precies over die mores gaan de boeken van Sinclair Lewis.

 

In deze persoonlijke rubriek presenteert De papieren man regelmatig kleinoden, curiosa en schatten uit de eigen boekencollectie, samen goed voor minstens 20.000 boeken. Dit is een rubriek die in potentie dus een heel lang leven is beschoren.

Tags: Amerikaanse literatuur, Nobelprijs
Geplaatst door Hans Cottyn op 21-04-2010
Verwante berichten
Uit onze magazijnen
Reacties
Er werden nog geen reacties geplaatst.
Geef uw mening