PRESSE PAPIER # 4 - De onthechte wereld van Laurent Graff

De Franse auteur Laurent Graff verenigt in de Lage Landen een steeds grotere schare bewonderaars 

rondom zijn ongewone parabels vol surreële humor. Freelancejournaliste Wineke de Boer is er een van. Zij schreef speciaal voor De papieren man deze bespiegelingen over Graff n.a.v. zijn nieuwste boek Selon toute vraisemblance.

 

‘Ik heb het kleine dingetje
dat men "ik" noemt, weggegooid en ben
de onmetelijke wereld geworden'

 

Het motto in de roman Gelukkige dagen van de Franse schrijver Laurent Graff (1968) is van een boeddhistische priester die werd geboren in de dertiende eeuw. Het is op veel van Graffs personages van toepassing. En wellicht ook wel op de schrijver zelf. Onlangs verscheen er een Nederlandse vertaling van zijn meest recente roman, Je laatste foto. Ongeveer tegelijkertijd kwam in Frankrijk de verhalenbundel Selon toute vraisemblance van hem uit.

Laurent Graff staat te boek als een bescheiden man die op zijn privacy is gesteld. Behalve zijn geboortejaar en zijn betrekking als archivaris bij uitgeverij Gallimard is er weinig over hem bekend. Ook op het web is nauwelijks informatie over hem beschikbaar. Maar naar aanleiding van de verschijning van zijn roman Le cri (vertaald als De schreeuw in 2008) liet hij zich toch interviewen (bekijk het filmpje hieronder) Een meneer in een wit T-shirt met een kartonnen doos op zijn hoofd beantwoordt bloedserieus de vragen van de al even serieuze interviewer. Het lijkt hilarisch, maar doordat de schrijver - we moeten wel aannemen dat hij het is - zich verder volkomen normaal gedraagt en zo duidelijk is in zijn antwoorden, intrigeert hij meteen en dwingt hij respect en bewondering af.
Eigenlijk precies zoals zijn boeken dat doen. Op het eerste gezicht zijn het dunne niemendalletjes, een beetje gek en tamelijk eenvoudig geschreven. Maar schijn bedriegt, zegt ook zijn vaste Nederlandse vertaler Han Meyer over die verraderlijk eenvoudige zinnetjes. Het schaven neemt bij Graff dan ook veel tijd in beslag. Hij schrijft in sessies van vier à vijf uur. Zo'n twintig regels per sessie. Vorm en inhoud worden zo geconcentreerd tot literatuur met een hoge betekenisdichtheid. Geen opvulsel, geen ballast. Graff creëert zijn eigen lichtvoetige en speelse universum. Als lezer kun je je er alleen maar aan overgeven.
Je geeft je over zoals de hoofdpersoon in De schreeuw zich overgeeft aan de activiteit van het lopen: "De eerste meters loop je, ben jij het die loopt. Het landschap trekt aan je voorbij, je schiet aardig op. Dan ga je je langzamerhand losmaken van het lopen, van de handeling; met elke beweging laat je je benen wat meer hun gang gaan. Je trekt je terug in een ritme, een cadans, je laat je als een passagier meevoeren door je passen: je wordt gelopen, en nu voert de weg jou. De weg maakt zich van je meester, neemt je mee, draagt je op zijn rug. Je laat je gaan, zielsgelukkig. Vanuit het kraaiennest houd je de wacht".
De personages van Graff trekken zich terug in zichzelf en laten de wereld aan zich voorbij glijden. Die wereld vertoont bij Graff vaak surrealistische trekjes, niet voor niets is hij liefhebber van Boris Vian (1920-1959). Dat is duidelijk te merken in Je laatste foto. Tijdens een romantisch tripje naar Rome met zijn minnares wordt hoofdpersoon Antoine Neigel gevraagd om mee te doen aan het spel ‘Uw laatste foto'. Het gaat om een geheel verzorgde groepsreis waarbij de deelnemers als het ware op jacht gaan naar wat hun laatste foto zal zijn. Ze vertrekken per minibus vanuit Rome maar komen al gauw in een totale fantasiewereld terecht. Een wereld waarin er geen honger of dorst heerst, maar wel overal Italiaanse ijsverkopers staan. Waar een ogenschijnlijk klein dorpje een oneindig ingewikkeld labyrint van schattige witte huisjes is. Waar de spelers aan boord gaan van een schip dat toebehoort aan de firma Monopoly en waar Antoine Neigel de laatste foto van zijn overleden geliefde kan maken in de hemel.
Graff laat zijn personages op een letterlijke manier een einde beleven. "Vandaag de dag leven we alsof we onsterfelijk zijn", zegt de schrijver hierover, in een telefonisch interview. Reclames doen ons geloven dat als we maar de juiste crème gebruiken en de goede yoghurt eten we het oneindige leven hebben. Door het einde in de vorm van een laatste foto te ervaren, herinner je je de waarde van het leven.
Ook in zijn nieuwste boek, de verhalenbundel Selon toute vraisemblance die meer dan het wat frivolere Je laatste foto aansluit bij wat Graff tot nog toe maakte, laat de schrijver ons op overtuigende wijze het verschil zien tussen "het leven dat we leiden", dat anekdotisch en van weinig waarde is, en "het leven dat we dragen", dat we kunnen zien als iets goddelijks. In een van de verhalen ligt een man na een aardbeving in een gat van vijf meter diep, de wanden zijn van beton. Hij kan er met geen mogelijkheid uitklimmen. Bij hem ligt alleen een groot mes. Boven hem ziet hij de blauwe lucht. Tegen de dorst begint hij zijn eigen bloed te drinken. Tegen de honger eet hij een stuk van zijn bil. Nadat hij wordt gevonden koppen de kranten: "Man eet zich op om te overleven".
Voor Graffs personages is deze onthechting van het anekdotische, van het oppervlakkige, een natuurlijke reflex. Zij hebben het "ik" weggegooid en kiezen voor een grenzeloos leven. Niet voor iedereen gaat het zo makkelijk. Wellicht kunnen deze personages, die letterlijk en figuurlijk larger than life zijn, ons als voorbeeld dienen.


De boeken van Laurent Graff verschijnen in Nederlandse vertaling bij uitgeverij Nijgh & Van Ditmar. Tot nog toe zijn beschikbaar: De man die op reis ging (2006), Gelukkige dagen (2007), De schreeuw (2008) en Je laatste foto (2010). Alle vertaald door Han Meyer. Zijn Franse uitgever is Le Dilettante.

 

 

In de rubriek Presse-papier signaleert en/of proeft De papieren man regelmatig net verschenen boeken: waardevolle literaire essayistiek, boeken over boeken, bibliofiele uitgaven, typografie, fotografie en veel meer.

Tags: Franse literatuur
Geplaatst door Wineke de Boer op 27-05-2010
Verwante berichten
Presse-papier
Reacties

Eindelijk aandacht voor Laurent Graff. Ik vind zijn boeken erg bijzonder (vooral De Schreeuw) en dit stukje over Graff doet mij dus erg goed.

geplaatst door Janine op maandag 31 mei 2010 om 20u49
Geef uw mening