PRESSE PAPIER # 10 - Cees Nooteboom en Charlotte Mutsaers

Korte recensies van Cees Nootebooms reizen naar de uithoeken van de aarde in Scheepsjournaal. En Charlotte Mutsaers zorgt voor licht subversieve essays in het lekker allitererende Pedante pendules en andere wekkers.

 

Er gaan geen drie maanden voorbij of wereldreiziger en (voorlopig) laatste Gouden Uil-winnaar Cees Nooteboom vergast ons op een vers boek, dat meestal opgevist materiaal uit kranten en tijdschriften compileert met een paar nagelnieuwe stukken. Ook bij Scheepsjournaal hanteert hij die aanpak, wat niet belet dat Nooteboom op zijn vijfenzeventigste vitaler dan ooit lijkt en qua productiviteit nog een tandje bij steekt.

In Scheepsjournaal zoekt Nooteboom letterlijk de uithoeken van de planeet op. De reizen, die vaak per schip gebeuren, voeren naar Mauritius, Réunion of Zuid-Afrika of naar Kaap Hoorn en het Argentijnse Ushuaïa, de zuidelijkste stad van de gehele aarde. Maar Nooteboom trekt ook naar het noorden, waar hij met een groep schrijvers op Spitsbergen afstevent (afkomstig uit het al eerder verschenen Ultima Thule). Andere reizen voeren hem naar India en het tropische noorden van Australië, waar in 1942 een Nederlands Pearl Harbor plaatsvond. Een wereldomspannend boek dus en alweer word je getroffen door die delicate, bijna achteloze opmerkzaamheid die Nooteboom zo eigen is. Voortdurend strooit hij observaties uit die je doen beseffen: ja, zo én niet anders moet een reisverhaal opgeschreven worden. Zonder de hem nochtans zo vaak aangewreven pedanterie laat Nooteboom zich bij zijn queestes leiden door schrijvers "Mijn leven verloopt via schrijvers. Avond in Santiago de Chili. Ik eet in het diepe blauw, Azul Profondo, een Neruda-restaurant. In Amsterdam heb je een bar Proust, een restaurant Bordewijk en een Kafka, maar niet een ervan heeft iets wezenlijks met een schrijver te maken. Dat is hier anders. Foto's, boegsprieten, schegbeelden, gedichten, alles is er, de dichter kan elk ogenblik binnenkomen en de ongenode gasten eruit jagen." Niet enkel Pablo Neruda, ook Jorge Luis Borges, Robert Louis Stevenson, Slauerhoff of Juan Carlos Onetti werpen hun schaduw vooruit. Nooteboom kent zijn klassiekers. Maar tegelijk schuwt hij het aardse niet: hij bezingt ook de schoonheid van een roze koeienvoet in een Mexicaanse slagersetalage, die bij de doorsnee toerist afschuw opwekt. Opvallend is het foto-aandeel in Scheepsjournaal, beelden van zijn (reis)partner Simone Sassen. Zij weet wonderwel de soms desolate, lome of vervreemdende atmosfeer te vatten, al overstijgen andere foto's niet steeds de betere vakantiekiek.

 

Net als Cees Nooteboom heeft P.C. Hooftprijswinnares Charlotte Mutsaers een scherpe blik, maar zij gebruikt die eerder om ontregeling en ontwrichting op te wekken. Mutsaers monstert haar onderwerpen met een vederlichte verwondering en onbevangenheid die speelsheid koppelt aan sérieux, zo blijkt maar weer uit de essaybundel Pedante pendules en andere wekkers. Al heeft ze het niet begrepen op het woord speels, zo blijkt uit een ‘zelfinterview' met haar van onder het stof gehaalde alter ego Blanche de Craeyencour. "Als compliment vind ik dit tamelijk deplorabel." (..) "En van begrippen die zich in hetzelfde woordveld als speels bevinden, zoals ironisch, dartel of licht moet ik ook niks hebben. Naar mijn idee zijn dat stuk voor stuk moordzuchtige termen die gevaarlijke schrijvers trachten te kleineren door de angel uit hun werk te halen." Enige subversiviteit is haar niet vreemd. Liever beschouwt ze zich als een goochelaar: "Doodernstige lui, hoor, en bepaald geen grappenmakers. Eigenlijk lijkt goochelen enorm veel op schrijven, qua presentatie, qua manipulatie en qua benodigde overtuigingskracht."
Pedante pendules biedt een beperkte maar mooie staalkaart van haar interessesfeer, met essays over onder meer de kunstenaar Adolf Wölfli, over kleuren (‘Pantonewaaiertje') of over ‘kleine sensaties'. Het kroonstuk is de geestige apologie van het insect, van keldertor tot mier, meteen ook een inventaris van de mishandeling van het insect in de letteren en de kunst. En we leren dat insecten in dromen "meestal voor broertjes of zusjes staan." Ook speurt ze naar het blijvend succes van Kuifje: elke Kuifjeslezer maakt een metamorfose door. "Hij wordt hond." (...) "En als het boek een dierwording kan bewerkstelligen, dan is het gagarandeerd topliteratuur."

 

Cees Nooteboom, Scheepsjournaal. Een boek van verre reizen, uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam, 300 pagina's, 23,90 euro. Van Nooteboom verschijnen momenteel ook een heleboel heruitgaven, in een op elkaar afgestemde vormgeving.

Charlotte Mutsaers, Pedante pendules en andere wekkers, uitgeverij De Bezige Bij, Amsterdam, 102 pagina's, . 

 

[eerder verschenen in De Morgen]

Tags: Nederlandse literatuur
Geplaatst door Dirk Leyman op 08-08-2010
Verwante berichten
Presse-papier
Reacties
Er werden nog geen reacties geplaatst.
Geef uw mening