PRESSE PAPIER # 13 - Nieuwe vertaling van 'Le grand Meaulnes'

Na zestig jaar is er een nieuwe vertaling verschenen van de beroemde én enige roman Le grand Meaulnes van de Franse schrijver Alain-Fournier (1886-1914). Geen gek idee. Een vertaling is altijd een interpretatie, zoals je ook verschillende uitvoeringen hebt van een popliedje of klassiek muziekstuk. Een nieuwe interpretatie blaast een kunstwerk nieuw leven in. Hoe meer interpretaties van literaire werken, hoe beter, zou je zeggen.


Deze roman verdient in elk geval een wedergeboorte. Alain-Fournier stierf kort na de publicatie van zijn enige roman op 29-jarige leeftijd in een loopgraaf tijdens de Eerste Wereldoorlog. Zijn tragische dood heeft ongetwijfeld bijgedragen aan de faam van het boek, dat generaties jongeren over de hele wereld zijn blijven lezen. Het verhaal speelt zich af op het Franse platteland aan het einde van de negentiende eeuw en handelt over de vriendschap tussen twee jongens. Augustin, die door iedereen ‘de grote Meaulnes' wordt genoemd, is een opgeschoten kerel die door zijn moeder in de kost wordt gedaan bij een onderwijzersechtpaar. Hij sluit meteen vriendschap met hun kleine, ziekelijke zoontje, François Seurel. Op een dag verdwijnt Meaulnes. Drie dagen later keert hij terug met een verhaal over een sprookjesachtig kasteel dat niet ver van hun dorp moet liggen. Tijdens een uitbundig feest daar heeft hij een meisje ontmoet. Hun zoektocht naar dat meisje verenigt de vrienden de rest van hun leven. Wanneer hij haar vindt zal Seurel haar beschrijven als "het mooiste meisje dat er misschien ooit op de wereld heeft bestaan". Yvonne de Galais is bijna letterlijk een droomvrouw. Dit droombeeld najagen kan niet anders dan verkeerd aflopen.
In eenvoudige taal roept Alain-Fournier de magische werkelijkheid op waarin adolescenten verkeren. Het is een wereld die echter, heftiger en raadselachtiger is dan die van de volwassenen. Vrienden ben je er voor altijd en beloftes van trouw zijn er voor eeuwig.


In Nederland en Vlaanderen is de roman bekend geworden onder de titel Het grote avontuur in de vertaling van Max Nord uit 1949. Bij latere drukken heeft hij zijn vertaling nog enkele malen aangepast. Want hoewel de oorspronkelijke tekst niet verandert, zo verklaart hij in zijn nawoord bij de tiende druk, verandert het taalgebruik juist constant. Nu is er dan een vertaling van de hand van Mario Molegraaf, als De grote Meaulnes. In zijn nawoord schrijft Molegraaf dat Le grand Meaulnes een van de lievelingsboeken was van zijn geliefde, de schrijver Hans Warren (1921-2001). En dat deze "allerminst tevreden" was met het werk van Max Nord. Zelf heeft Warren, die goed contact had met de zus van Alain-Fournier en zelfs haar gedichten naar het Nederlands omzette, zich nooit aan een vertaling van het beroemde meesterwerk gewaagd. Nu doet Molegraaf dat dus wel. In de hoop "de lezer dichter bij De grote Meaulnes te brengen, door een wat moderner Nederlands, maar vooral door meer aandacht voor de nuances van het oude Frans".
Dat is niet helemaal gelukt. De nuances van het oude Frans lijkt Molegraaf te willen weergeven door soms zo letterlijk mogelijk te vertalen wat er staat, tot en met de woordvolgorde aan toe. En wat hij onder moderner Nederlands verstaat heb ik niet kunnen ontdekken. Wat te denken van deze omslachtige zin: "Onderwijl had de grote Meaulnes, die stilletjes in zijn bank zat, helemaal alleen, zijn kladschrift opengeslagen en met gefronste wenkbrauwen verdiepte hij zich in een moeilijke opgave..." Of deze onhandigheid: "allerlei soorten mensen zijn met plichtplegingen aan het eten." Hadden ze dan geen bestek?
Vaak behoudt Molegraaf de typisch Franse zinsconstructie, waarin je eindeloos bepalingen achter elkaar kunt zetten, gescheiden door komma's zonder dat het onlogisch wordt. In het Nederlands levert dat echter lelijk taalgebruik op, zoals hier: "s' Avonds slopen wij, alleen om de lamp achter het rode gordijn van de wagen te zien, over het kerkplein rond."
Deze vertaling laat zien dat de liefde voor een boek en de ontevredenheid over de vertaling daarvan niet per se hoeven te leiden tot een betere versie.

 

Alain-Fournier, Le grand Meaulnes, Prometheus; 307 pagina's, 24,95 euro. 

 

In de rubriek Presse-papier signaleert en proeft De papieren man regelmatig net verschenen boeken: waardevolle literaire essayistiek, boeken over boeken, bibliofiele uitgaven, typografie, fotografie en veel meer.

Tags: Franse literatuur
Geplaatst door Wineke De Boer op 04-09-2010
Verwante berichten
Presse-papier
Reacties
Er werden nog geen reacties geplaatst.
Geef uw mening