Literair supplement - aflevering 46

Het weekoverzicht van de belangrijkste literatuurrecensies- en interviews uit kranten- en weekbladen in Nederland en Vlaanderen. In samenwerking met Athenaeum Boekhandel in Amsterdam. Veel recensenten bogen zich over Bittere bloemen, de Standaard zet volop in op de Literaire Lente actie.

 

Uitgelezen, de boekenbijlage van De Morgen zet Bittere bloemen  van Jeroen Brouwers (foto) op de eerste pagina. Dirk Leyman looft deze "vintage" Brouwers: "Bittere bloemen toont een soeverein schrijver (...), een magistrale bereiding waarin Eros en Thanatos hun ultieme alliantie aangaan. (...) Toch laat Bittere bloemen aanvankelijk een wat overgeconstrueerde indruk na, met zinnen waarbij je je soms de ogen moet uitwrijven. Brouwers schrijft een enkele keer als een bakker die de slagroomspuit niet in bedwang kan houden. Maar gaandeweg lever je je over aan deze kunsttaal, die in al zijn weelderigheid allen maar uit de pen  van meester-patissier Brouwers kan vloeien." Leyman plaatst Brouwers tiende roman in de galerij van onmisbare Brouwersromans als Zonsopgangen boven zee, Bezonken rood en Geheime kamers. In Memoires van een bitch schetst de jonge Italiaanse studente klassieke talen Francesca Petrizzo een portret van Helena van Troje. Joost Houtman las een verhaal met een mix van liefde en tederheid over "een vrouw van lekker vlees en kokend bloed". Deze week verschijnt Het lied van de grotten, het zesde en laatste deel uit de reeks De aardkinderen van Jean M. Auel. Joost Houtman sprak in Londen met de nu 75-jarige auteur, intussen goed voor zo'n 45 miljoen verkochte boeken, over haar nauwgezet opzoekingswerk en over de reden van haar succes; "Toch denk ik dat de mensen mijn boeken graag lezen omdat ik me heel hard focus op de kern en dat zijn de emoties. Het intiem menselijke moet juist zijn." En ook de Rondegekte sijpelt door met een stuk over wielerboeken. Verder nog aandacht voor de jeugdboekenweek en een vooruitblik op 2012, het Maarten Toonderjaar.


Aan de vooravond van de Vijfde Nacht van de Poëzie interviewt Knack het organiserende duo Michaël Vandebril en Guido Lauwaert. Philip Hoorne recenseert Krijg nou de lyriek, de nieuwe dichtbundel van Benno Barnard; "Hier is een vijftiger aan het woord die karrenvrachten cultuurhistorische kennis meedraagt, die uit die kennis zijn mens- en wereldbeeld heeft gedistilleerd en beide aan voortdurend onderzoek onderwerpt. Maar (..) uiteindelijk is het allerbelangrijkste in een mensenleven de kleine wereld van en met de grote liefde."
Frank Hellemans signaleert Meer dan ik mij herinner. Gesprekken met Ivo Michiels van Sigrid Bousset en onthoudt eruit dat de auteur nog altijd niet in het reine is met zijn oorlogsverleden, en Piet de Moor las Terug naar Grozny, het verhaal van Tsjetsjeense vluchtelingen. die tien jaar na hun vlucht voor het eerst terugkeren naar Grozny, met in hun kielzog journalist Jan Stevens en fotograaf Tim Dirven.

 

De Standaard der Letteren brengt deze week, als cosponsor van de Literaire Lente een lijvige special die focust op 17 van de 30 "actietitels". Voor reacties op Tijger, tijger waarin Margaux Fragoso terugblikt op het seksuele misbruik dat ze vijftien jaar lang onderging, tekenen Kristien Hemmerechts ("Door alle aandacht voor Fragoso's gevoelens, blijft de omgeving buiten beeld" en "Kortom, dit boek zou veel sterker zijn geweest als de helft was geschrapt") en Peter Adriaenssens ("Met haar taalvaardigheid heeft ze zich een weg gebaand naar een gezond leven, maar ze heeft niet afgeleerd controle te zoeken. Ze beukt in op de lezer, zodat die zich moet geven.") Ook Bittere bloemen is actietitel; Mark Cloostermans sluit zich aan bij de bewonderaars; "een koortsige droom, die Hammer en de lezer overweldigt. Een juweel van een boek". Cloostermans recenseert ook Het duel van Joost Zwagerman; "allereerst een spannend verhaal, dat je nagelbijtend volgt." Pediatrisch oncoloog en auteur Chris Adrian weet als geen ander de sfeer en de wetmatigheden van een ziekenhuis op te roepen, stelt Kathy Mathys vast, na lectuur van Kinderziekenhuis, een roman met een uitgebreide cast die door de introductie van een engel wat naar fantasy neigt. Geïnspireerd door het succes van zijn novelle Een minuut stilte komt Siegried Lenz bekendste roman Duitse les nu opnieuw uit op de Nederlandstalige markt, Willem Van Zadelhoff schrijft; "Duitse les is een genuanceerde aanklacht tegen het overgrote deel van de Duitsers, dat tijdens de nazitijd plichtsgetrouw bleef doen wat men hun opdroeg en zich na de geallieerde overwinning vaak achter plichtsbetrachting verschool." Voor zijn recensie van Alabama Song van Gilles Leroy zet Peter Jacobs wetenswaardigheden over de personages (Zelda en Scott Fitzgerald), de locatie, de roman en de schrijver op een rijtje. Geen recensie van Bloedgetuigen van Johan de Boose dan weer, maar een bijdrage waarin de auteur zelf verhaalt welke plekken hem inspireerden.

Kéthévane Davrichewy is de kleindochter van Georgische vluchtelingen, in De eindeloze zee doet ze verslag van hun ballingschap in Parijs door te focussen op één dag waarop hoofdpersoon Tamouna haar verjaardagsfeest voorbereidt; Annelies Beck merkt op: "uiteindelijk staan in het leven van Tamouna onuitgesproken herinneringen centraal, en het verlangen naar dat vergane arcadia en - vooral - de afwezigen." Kathy Mathys interviewt Howard Jacobson: "Er is meer verdriet en dood in mijn boeken, en het is niet omdat de dood dichterbij komt, dat komedie onmogelijk wordt. Meer nog, we lachen harder in het aanschijn van de dood". De naamlozen, "de parabel over het leven als kooi, als gevangenis" van Joshua Ferris, deed Kathy Mathys dan weer duizelen. Ze verwacht dat de auteur een hele grote gaat worden. De hoofdpersonen uit De horizon van Patrick Modiano delen met de auteur een harteloze moeder en een wat louche zakenman als vader . "In wezen is het hele œuvre van Patrick Modiano één eindeloze speurtocht naar zijn eigen identiteit" stelt Marijke Arijs over het autobiografische gehalte van deze roman.

Sandro Veronesi start zijn boeken vaak met straffe gebeurtenissen die de verbeelding tarten, over het waarom daarvan antwoordt de auteur aan Michaël Bellon: "Met zo'n ongelooflijke gebeurtenis drijf ik iedereen automatisch naar een symbolische lezing. Zo zet de verbeelding van de lezer nog een stapje verder, en dat is een goede zaak".  Succesauteur Veronesi wordt geflankeerd door de debuterende Italiaan Francesco Pacifico. Bellon las zijn De geschiedenis van mijn puurheid en wou soms "die uitleggerige Piero op zijn bek slaan" al erkent hij wel het talent van de auteur die ook wel aan Arnon Grunberg doet denken.
Kathy Mathys sprak met Chika Unigwe (foto) over Nachtdanser: "ik heb deze roman in de eerste plaats geschreven om mijn heimwee naar Nigeria te verwerken. Verder is het een verhaal over dingen die me ergeren, zoals de slechte behandeling van alleenstaande moeders. Ik ben altijd geëngageerd geweest, maar ik wil niet dat mijn boeken klinken als een preek." "Met zijn brede opzet, de grote dramatische geladenheid en zijn enigszins negentiende-eeuwse manier van vertellen, zou je Het negerboek als Dickensiaans kunnen omschrijven," Toon Horsten over de roman van Lawrence Hill. "Natuurrampen, kanker, een paar sterfgevallen en mensen die tot over hun oren in de schulden zitten, het is wel veel ellende voor één boek. En dan zwijgen we nog van de relationele en psychische problemen van Carrère zelf,.." verzucht Marijke Arijs over Andere levens dan het mijne.

En tot slot, Jorn De Cock las Het geheim van de kalligraaf van de Syrisch-Duitse schrijver Rafik Schami, een roman die inzoomt op het Damascus uit de jaren zestig. "Een fascinerende, maar jammer genoeg geen grootse roman: Maar er zijn weinig romans die zo'n intrigerende kennismaking bieden met een van de oudste, maar minst bekende steden ter wereld".

 

Het negerboek opent de boekenpagina's van Trouw. Amal Chatterjee: "Met zijn meeslepende verteltrant weet Hill het verhaal van dit ene gestolen en nooit teruggegeven leven te verbreden tot de geschiedenis van een volk." "Vegter is een dichter die met iedere zin verleidt. Die met enorm veel talig lef de mens in zijn allernaaktste staat durft te laten zien," zegt Janita Monna over Eiland berg gletsjer. Ger Leppers over twee Franse "kantoorboeken": "Perecs boekje is een vermakelijke, maar al snel voorspelbaar wordende exercitie. Obaldia's ontredderde en vertederende slachtoffer van het leven zal de lezer langer bijblijven."Jann Ruyters twijfelt over Anil Ramdas' Badal: "Vraag is alleen wat we met deze "roman" aan moeten. Wat wil de schrijver met deze vallende man? Vormt hij een spiegel van de verloedering? Moeten we hem redden ?"

 

Op pagina twee van de boekenbijlage van de Volkskrant ontdekt Hans Bouman Adam Foulds, "een auteur die de wereld aandurft. We zullen nog van hem horen" en verderop stelt Aleid Truijens vast dat het bijzondere van Saskia Goldschmidts Verplicht gelukkig dat het "ironisch genoeg [...] geen zeurboek is".
Arjan Peters sprak Eva Menasse (Dagelijkse zonden): "De auteur toont slechts, zij oordeelt niet expliciet. Maar ze laat de lezer wel piekeren. Menasse (foto) : "Dat wil ik graag, dat de lezer zich dat uiteindelijk afvraagt. Daarom wilde ik mijn mening zoveel mogelijk achterhouden." Edwin Krijgsman vindt Carlo Emilio Gadda's proza in De leerschool van het lijden "een beetje vreemd, maar grote hemel, wat knapt een mens ervan op", en Erik Menkveld ten slotte prijst Leonard Nolens' Zeg aan de kinderen dat wij niet deugen. "Het lijkt wel of Nolens zich met die boutades en positiebepalingen langzaam tot volle sterkte vrij schrijft. Als hij zich eenmaal mee kan laten voeren door zijn ongerepte bevlogenheid, wordt hij echt indrukwekkend."


NRC Boeken wordt deze week geopend door Arnon Grunberg. Hij las het oeuvre van Hans Keilson. "Pas in de jaren 1948 tot 1951 werd ik me bewust van de tragedie van mannen die niet in staat zijn de controle over hun leven te behouden en de veiligheid van hun kinderen te waarborgen," schrijft Keilson in zijn net in het Nederlands vertaalde herinneringen, Daar staat mijn huis. Grunberg: "In de portretten van dat soort mannen blinkt Keilson uit. "De onmacht van mannen" zou de ondertitel van zijn oeuvre kunnen zijn."
Margot Dijkgraaf interviewde Emanuel Carrère: "Ik ben een subjectieve getuige. Mijn boeken, sinds De tegenstander, behoren tot het romaneske, maar ze zijn niet verzonnen." Arjen Fortuin bespreekt Vonne van der Meers "nadrukkelijk meta-literaire boek" De vrouw met de sleutel. "Zoals in al haar boeken speelt Van der Meer een knap spel met de verwachtingen van de lezer, waarbij dat effect nog verdubbeld wordt doordat er zo veel wordt gelezen in het boek. [...] De vrouw met de sleutel (die titel maakt het boek waar, overal brengt de hoofdpersoon een cruciale omwenteling tot stand, ten goede of ten kwade) is een boek waarvan de interne harmonie je geleidelijk in slaap dreigt te sussen."
Dan de derde roman van Johan de Boose: "Ja, Bloedgetuigen is een overvolle, intellectuele, macabere roman die zoveel geduld en inspanning van de lezer vraagt dat het je geregeld te veel wordt, waardoor je inderdaad zou mogen concluderen dat Johan de Boose zich aan zijn ambities heeft vertild." "Maar dat doet er helemaal niks toe," volgens Ewoud Kieft: "Hoe veel er ook op dit megalomane project valt aan te merken, Bloedgetuigen bevat zoveel schitterends dat alle inspanning wordt beloond." Arnold Heumakers, over de opnieuw uitgebrachte Tegen de keer van J.-K. Huysmans ("de roman die Baudelaire nooit geschreven heeft") en Jan Siebelinks Conversaties, Toef Jaeger, over de Palestijnse schrijver Mischa Hiller ("Het conflict staat bij Hiller voorop en daar koppelt hij, zeker in zijn debuut, een geloofwaardig verhaal aan."), en Auke Hulst over Hiromi Kawakami's Nakano's handel in oude rommel ("heeft minder gewicht dan De tas van de leraar, maar er valt, niet onbelangrijk, meer te lachen").


Jeroen Vullings recenseert in Vrij Nederland Jeroen Brouwers' Bittere bloemen. Het verouderen in een zich almaar verjongende wereld vormt de inzet van deze "ambitieuze" roman. Vullings benadrukt de thematische verwantschap met Mulisch' Hoogste tijd, maar wat Mulisch lukte krijgt Brouwers niet voor elkaar. 'Mulisch schrijft licht en spannend (met cliffhangers) over zijn grijsaard die niet dood wil, bij Brouwers pakt het "drama" topzwaar, vermoeiend en onbezield uit. Op de taal na huist er geen leven in Bittere bloemen."
Verder korte recensies van Lily (Marian Donner), De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween (Jonas Jonasson), A Visit from the Goon Squad (Jennifer Egan), en Onder stroom (Jacqueline Oskamp), en Cisca Dresselhuys, journaliste en schrijfster van het boek Drukker dan ooit. Werken na je 65ste in Tijd van leven.


Deze week in De Groene Amsterdammer: Menno Hurenkamp over Orlando Figes, Crimea the Last Crusade, en Rosamunda Bartlett, Tolstoy: A Russian Life. Als de Russische maatschappij eigenlijk van 1812 tot 1934 in een revolutie verkeerde, dan zijn twee kanten daarvan "knap beschreven" in deze twee boeken. "De Krimoorlog en Tolstoj zijn fundamenten van een Russisch wereldbeeld waarin begrippen als middenklasse, middenveld en middelmaat moeilijk een plaats vinden. En waarin radicaliteit, lijdzaamheid en uitzonderlijkheid terugkerende antwoorden zijn." Dan: "Ik denk niet dat het heel moeilijk is een lyrische, gevoelvolle recensie te schrijven van de nieuwe roman van Jeroen Brouwers, Bittere bloemen." Maar Marja Pruis doet het niet: '... er had een emmer bij geleverd moeten worden om alle onverteerde zinnen, dat hele stuwmeer aan associatieve vergezichten op de gehate dode echtgenote, de nog meer gehate springlevende dochter, de bitter beweende in de oorlog geëxplodeerde moeder, het onbereikbare jonge meisje, onmiddellijk weer in over te kunnen geven. Wat een moeite, wat een oervervelend, slaapverwekkend en onanistisch proza.' Jacq Vogelaar juicht Joseph Roths Zipper en zijn vader toe: "Roth is in staat zijn personages op te hangen aan de spekhaak van één 

zinnetje. Het is een kleine roman maar zo een waar wel tien dikke in kunnen."Joost de Vries looft debutante Justine le Clercq (De roemlozen): "Want alle bezwaren ten spijt, wat bij Justine Le Clercq overheerst is het tomeloze schrijfplezier dat van elke pagina af spat. De grappen zijn misschien niet altijd raak, al zal dat per lezer verschillen, maar het pure enthousiasme waarmee ze elk hoofdstuk, elke pagina te lijf gaat is meer dan aanstekelijk en belooft dat dit het type debutant is bij wie het niet bij één boek zal blijven." Graa Boomsma ten slotte leest Saints and Sinners, van Edna O'Brien, wier "stem al jaren welluidend en indringend [is]. Zij prikkelt de zinnen."


In Het Parool: Arie Storm stelt in Bittere bloemen een stijl vast "die respect afdwingt". "Maar dat is niet helemáál de bedoeling, hoe krachtpatserig Brouwers weliswaar vaak te werk gaat, de stijl lijkt uiteindelijk te moeten zorgen voor een soort betovering. Aan het proza van Brouwers, dat wil zeggen in zijn romans, moet je je overgeven." En: "Het klotst en het schommelt in dit proza, niet alleen op zee, maar ook steeds meer in Hammers hoofd. De roman, die schijnbaar zo overzichtelijk aanvangt, eindigt kolderiek en tragisch." Alle Lansu, in een recensie die vorige week in De Standaard stond, over de nieuwste vertalingen uit Hans Keilsons oeuvre: Het leven gaat verder is "stilistisch een schoolvoorbeeld van een onevenwichtig debuut, Daar staat mijn huis een "tamelijk willekeurige selectie".
Jasper Henderson stelt vervolgens vast dat Ramiro Pinilla's De boekhandelaar en de detective "een prima detectiveverhaal" is "waar je nog lang over na kunt denken", Dirk-Jan Arensman vindt Joshua Ferris' (foto)  De naamlozen "te veel eendolende parabel om ooit echt aangrijpend te worden", en John Jansen van Galen leest heel veel autobiografie in Anil Ramdas' romandbuut Badal. "Met niets en vooral zichzelf niet ontziende eerlijkheid portretteert Ramdas in de persoon van Harry Badal vooral zijn eigen persoon. Mij rest de vraag wat hem bezielt om zo'n ontluisterend zelfbeeld te publiceren."
Ten slotte: Victor Schiferli leest Armando's Ze kwamen. "Het bijzondere aan Armando's werk is dat hij schrijft op schijnbaar emotieloze wijze. Dat maakt het vaak even onheilspellend als indringend."


De boekenpagina's van HP|De Tijd zijn een metamorfosetje ondergaan. Weer van twee naar drie pagina"s, waarvan er twee aan fictie zijn besteed. Dries Muus, voorheen Vrij Nederland, daarvoor Propria Cures, vult de fictiepagina's met een grote bespreking van Jeroen Brouwers nieuwste. "Bittere bloemen," zegt hij, "zou een treurige afsluiter zijn van een enorm oeuvre. Dat komt vooral door de zelfs voor Brouwers' doen erg pathetische hoofdpersoon." Verder is hij kort over de brieven van Ibsen ("absoluut de moeite waard") en Eva Meijers debuutroman Het schuwste dier. En Boudewijn Geels leest Bart Chabots Up on the Hilton Roof, dat "behoort tot de snelst leesbare boeken uit de geschiedenis der Nederlandse letteren. Dit door de ontelbare bizarre - en zelfs als Brood terminaal is nog vaak hilarische - gebeurtenissen, en voor ook door Chabots groovy schrijfstijl".

Tags: Literair supplement, Amerikaanse literatuur, Nederlandse literatuur, Duitse literatuur, Franse literatuur
Geplaatst door Johan Eeckhout/Daan Stoffelsen op 04-04-2011
Verwante berichten
Reacties
Er werden nog geen reacties geplaatst.
Geef uw mening