Gluren in de geheime laden van Hugo Claus

Een schatkamer of een allegaartje? Zeker is dat de liefhebber zijn hart zal ophalen aan De wolken, een mer à boire die een ongegeneerde blik biedt op het schrijversarchief en de scheppingsdrift van Hugo Claus. Het banale en het verhevene, de kattebel en het kunstwerk: ze staan er broederlijk naast elkaar.

 

Ooit, in de turbulente jaren vijftig, bestond het verzamelde bezit van Hugo Claus (1929-2008) uit amper ‘twee camionettenladingen' en moest broer Guido Claus zich erover bekommeren. Maar, schrijft samensteller Mark Schaevers in zijn nawoord bij De wolken, "twee bestelwagens zouden vandaag niet meer volstaan om alleen al de papieren nalatenschap van Hugo Claus te transporteren".

Toch was het lang niet evident dat Claus finaal "een archief als een schatkamer" zou nalaten. De schrijver van Het verdriet van België was absoluut niet archivarisch aangelegd. Regelmatig vernietigde hij wel eens wat overtollig papier. Bovendien cultiveerde hij een zekere nonchalance, waardoor bijvoorbeeld het bijhouden van een dagboek er vaak bij inschoot. Daarbovenop was Claus een frenetiek verhuizer, waarna talloze documenten in limbo belandden.

Enige structuur viel er niet te bespeuren in het Claus-archief, zo moest weduwe Veerle Claus-De Wit met de handen in het haar vaststellen. Kris Landuyt, hoofd van het Antwerpse antiquariaat De Slegte, ordende de papiermassa. Later kwam HUMO-journalist en Clauskenner Mark Schaevers er in neuzen. Schaevers en Bezige Bij-uitgever Robbert Ammerlaan raakten gebiologeerd door het materiaal. Ze vonden meteen dat er een boek uit te puren viel, zij het met schroom én respect voor Claus. Het boek zou De wolken heten, naar de laatste romanaanzetten die Claus nog uit zijn pen wurmde en waarvoor hij fier als een gieter een passende titel had gevonden. Tot de mist in zijn hoofd te dik werd en zijn omgeving hem tegen zijn schrijvende zelf moest beschermen.

Schaevers etaleert in zijn keuze vooral de immense veelzijdigheid én paradoxen van Claus, zo leert een eerste glimp in De wolken. Het is een onbevangen en ongepolijst boek, maar wel bijzonder fraai van snit, passend bij het statuur van de kolos Claus. Met talrijke schetsen, brieven, droedels, foto's, manuscripten, probeersels, schema's en cahiers is het een waar ‘pak van Sjaalman'. Het zal de literaire voyeur danig bevredigen, maar ook de literatuurvorser én de gewone Clausliefhebber opwinden en behagen. "Verwondering om het vele dat er is", noteert Schaevers. Vaak is het alsof je mee aan de schrijftafel van Claus zit.

 

De hoogtepunten? Zeker wel de autobiografische aanzetten, met de klemtoon op de jaren vijftig en zestig.: "Voor mij is het schrijversleven zeer ongezond. Je zit of ligt de hele dag, daar word je doodmoe en zwaarlijvig van. Het schijnt dat je dan moet gaan wandelen." (1963) Vele treffende passages vol zelfkennis over zijn vrouwen, van Elly Overzier, Kitty Courbois en Sylvia Kristel tot Veerle De Wit, die zichzelf opvallend in de luwte houdt in De wolken. Over Elly: "Zij is wild, lastig, jaloers en zeer mooi. Een luxevrouw die doorlopend en makkelijk in armoede leven kan met mij." (1959). Scherpe opmerkingen over schrijvende tijdgenoten, van mindere goden tot Louis Paul Boon en Harry Mulisch. Geestige én scherpzinnige dagboekfragmenten, romans in embryovorm: "Ik ben ook letterkundige, zegt de bediende. En wijst naar de letters." Een prachtig, robuust obit uit Het Parool over fotograaf Robert Capa. Revelerende lezingen over zijn poëzie én spitse jazzbijdragen voor radio Gent. Hilarisch: in de zakelijke brieven trekken vele firma's en instellingen eind jaren vijftig Claus aan de oren, omdat hij weer eens een rekening niet betaalde. Zijn insideverslag over de Masscheroen-affaire in 1968. Ontroerende brieven, bijvoorbeeld aan vriend Christopher Logue na zijn kleine trombose tijdens een Leuvens optreden in 2003 of een smeekbede van zijn moeder: "Hugo, ik vond u zo veranderd, terneergeslagen, ik voelde aan dat u niet gelukkig zijt". (1972) En het schrijfadvies aan Guy Verhofstadt of de vraag aan zijn uitgever om de wijnmerken in De geruchten te wijzigen. Goed gekozen zijn de bijna aforistische zinnen die onder elke pagina een baseline vormen: "Ik ben maar één keer geboren, zal vele keren paren, één keer sterven."

Is het een boek waar Claus zelf verguld zou mee zijn? Moeilijk te zeggen. Tenslotte schreef hij: "Ik wil postuum geen marktplein, geen Rondpunt, geen straat, geen steegje." Zeker is dat Mark Schaevers op sprankelende wijze en met integriteit de geest van Claus recht poogt te doen. Claus spreekt tot ons: schalks, slim, soeverein. En soms ook twijfelend.

 

Mark Schaevers (samensteller), De wolken. Uit de geheime laden van Hugo Claus, De Bezige Bij, Amsterdam, 336 blz., 29,90 euro

Tags: Nederlandse literatuur
Geplaatst door Dirk Leyman op 18-05-2011
Verwante berichten
Reacties

opening tentoonstelling 'De dagboeken van Hugo Claus', een selectie uit 'De Wolken', met o.a. acteur Bruno Vanden Broecke, Mark Schaevers en Kurt van Eeghem - zaterdag 21 mei - 16u http://www.facebook.com/deslegte.antwerpen?ref=profile#!/photo.php?fbid=1538191393238&set=a.1007241079812.879.1788487702&type=1&theater

geplaatst door Kris Landuyt op woensdag 18 mei 2011 om 14u50
Geef uw mening