Literair supplement - aflevering 68

Het weekoverzicht van de belangrijkste literatuurrecensies- en interviews uit kranten- en weekbladen in Nederland en Vlaanderen. In samenwerking met Athenaeum Boekhandel in Amsterdam, met veel aandacht voor post-9/11-literatuur, Erwin Mortiers Gestameld liedboek en De beren en anderen verhalen van Vsevolod Garsjin

 

De Morgen Uitgelezen brengt een special over "wat de literatuur ons leert over 9/11 en over de impact op ons leven vandaag". De Amerikaanse Laura Frost, professor literatuur aan de New School in New York City, zoekt in een overzichtstuk naar "de ultieme roman die het drama omvat en overstijgt", en passeert daarbij aan Falling Man van Don Delillo, Extremely Loud and Incredibly Loud van Jonathan Safran Foer en The Submission van Amy Waldman. "Schrijvers behandelen 9/11 alsmaar vindingrijker, maar hier speelt tijd wel degelijk een rol. Het is historisch momentum is nog niet 'voorbij', noch temporeel, noch psychologisch. (...) Misschien neemt het verhaal binnenkort een wending die voor altijd zal veranderen hoe we 9/11 begrijpen. Misschien komt de Grote Roman over 9/11 wel niet uit Amerika..."

Verder aandacht voor het Granta-nummer Ten Years Later (Dirk Leyman: "Verwacht geen uitputtende analyses, maar wel literair-journalistieke verhalen"), en het boek met interviews en tekeningen 12 september. Amerika na die fatale dag van Pascal Delannoy. Rudi Rotthier maakt een overzicht van hoe de islam het afgelopen decennium in de literatuur werd gepercipieerd, en komt tot de conclusie dat de boeken die het meest inzicht verschaffen over de islam in relatie tot 9/11 vóór die datum zijn geschreven, door Maxime Rodinson en V.S. Naipaul. Ook een nieuwe serie: de Boekhandelblues, waarvoor Dirk Leyman markante boekhandels afstruint, zoals dit keer Sterling Books.

 

De Standaard der Letteren interviewt Erwin Mortier over zijn "indrukwekkende" moederboek Gestameld Liedboek. "De ziekte van mijn moeder duwde mij met mijn neus op het wezen van mijn schrijverschap. Dit boek drong zich aan mij op (...). De vorm van het boek drong zich uiteindelijk ook op. Het moest de existentiële schemer weten te vatten, dat hangen tussen leven en dood, tussen fictie en autobiografie." Filip Rogiers is lovend: "Mortier delft op zowat elke pagina wel minstens één diamant op." Vicky Vanhoutte kan de essays van Hugo Bousset in Vurige Tongen smaken: "Glasheldere redeneringen en al even glashelder en prikkelende proza. Zo hoort een academicus te schrijven." Kathy Mathys ziet in Granta - Ten Years Later "versnippering en desoriëntatie in deze boeiende bundel die de complexiteit van onze wereld alle eer aandoet". Ook Mathys maakt een survey van de boeken die 9/11 thematiseren, en bespreekt Amy Waldmans debuutroman The Submission: "spannend en beklijvend, een van de eerste Amerikaanse romans die niet enkel het verdriet om de doden toont, maar die de complexiteit van het Amerika van na de aanslagen in beeld brengt."

 

In Knack is Vrede op Ithaca van de Hongaarse schrijver Sándor Márai 'boek van de week'. In deze roman is de wereld van de goden en hun afstammelingen in verval, geestelijk en fysiek. De goden hebben een buikje gekregen, en het gezag dat ze over de mensheid hadden is verdwenen. "Aan het slot van Vrede op Ithaca is er sprake van een nieuw contract tussen goden en mensen, waarbij de mens meester wordt van zijn eigen lot. (...) Márais roman kun je lezen als het relaas van de mens die erin slaagt om door zijn vindingrijkheid aan de willekeur van de Olympus te ontsnappen." Of de mensheid zijn lot dan beter bestiert? Check de geschiedenisboeken. Vrede op Ithaca is volgens Piet De Moor niet Márais beste roman: "De roman balanceert tussen een parabel en een groteske en de lezer vraagt zich af of hij een drama, een komedie of zelfs een parodie onder ogen heeft." Verder in Knack nog een signalement van de dichtbundel De kaakslag van de tijd van Patricia Lasoen, en recensies van de thriller Assistent van de sterren van Linus Reichlin en van De beren en anderen verhalen van Vsevolod Garsjin: "Je leest deze verhalen traag, omdat je ze savoureert. Je merkt niets van de moeite die ze aan de schrijver hebben gekost" aldus een enthousiaste Piet De Moor.


De boekenbijlage van Trouw opent met Erwin Mortiers Gestameld liedboek. Rob Schouten bespreekt het lovend: "Ik loop lang niet altijd weg met zijn oververfijnde stijl maar hier functioneert die als rouge op de wangen van een zieke. En dat maakt het lijden in zekere zin nog scherper." Op pagina twee Leonie Breebaart over Sebastian Barry's In het beloofde land, waarmee hij een trilogie voltooit: "Barry's gevoel voor treffende beelden is niet alleen een kwestie van stijl. Telkens weet hij het epische, de grote geschiedenis, te vertalen naar een intieme en persoonlijke beleving, zodat we het verleden van binnenuit leren begrijpen." Janita Monna "kan weinig" met Elma van Harens Likmevestje: "Er valt veel te zeggen voor poëzie waarin geen enkele lezer op basis van leeftijd wordt buitengesloten. Maar Likmevestje is te wispelturig om leeftijdsloos te zijn." Jann Ruyters denkt dat Erik Vlaminck met Brandlucht wel eens een groter publiek voor zijn werk zou kunnen winnen: "een direct aansprekende roman, de toon laconiek maar de ondertoon duister, en zeer scherp in de psychologische tekening van drie generaties vrouwen."

 

De ware "11 september-roman" is nog niet geschreven, stelt Hans Bouman in de Volskrant, in een stuk waarin onder meer Jonathan Safran Foers Extremely Loud and Incredibly Close en Ian McEwans Saturday de revue passeren. Verder een recensie van Joseph O'Connors Volgspot. Op de slotpagina's de brieven van Hella Haasse aan Willem Nijholt en Het muizenhuis van Karina Schaapman, "een tot in de puntjes perfect uitgevoerd idee" volgens Pjotr van Lenteren, "Het enige dat niet werkt is de tekst."

 

9/11 staat centraal in de boekenbijlage van NRC Handelsblad, en de boeken die de aanslag op de Twin Towers hebben voortgebracht. Zoals het recente WTF?! Volwassen worden na 11 september, een verzameling peroonlijke stukken van uitgesproken Nederlandse twintigers en dertigers: een "verfrissende bundel" die een "mooi staaltje pittige Hollandse diversiteit" oplevert.
De nieuwe roman van Monaldi & Sorti, Mysterium, doet Robert Gooijer verzuchten: "een vermoeiende gimmick: er móet een onthulling in elk boek zitten en die wordt wankel geschraagd door de impenetrabele theorieën die Monaldi en Sorti opdissen." Die dan wel weer worden verluchtigd met "vaak op zichzelf boeiende historische feiten en weetjes". Een andere grote bespreking is er van Erwin Mortiers Gestameld liedboek over de aftakeling van zijn moeder. "Het genre van het ‘ouderboek' groeit zo gestaag als er aftakelende ouders bijkomen (en verdwijnen)," merkt Arjen Fortuin op, maar toch onderscheidt Gestameld liedboek zich, omdat het "draait om hoe de kaalslag in het hoofd van de ouder ook de geest van het kind ontregelt."
Margot Dijkgraaf leest Alberto Manguels Alle mensen liegen, waarin hij de lezer als het ware een puzzel voorlegt: "Zo levert Manguel [...] met iedere verteller weer een nieuw gezichtspunt voor de invulling van de hogeschooltangram die uiteindelijk alleen de heel oplettende lezer, bij herlezing van het boek, kan leggen." Rob van Essen is enthousiast over de "uncensored edition" van Oscar Wildes The Picture of Dorian Gray: "een vorm van gerechtigheid".
Verder recensies van Paul Murrays Skippy tussen de sterren ("Hij biedt veel ruimte aan slapstickachtige humor, maar schrijft ook lichtvoetig, teder en prachtig terloops over de meest gruwelijke dingen die mensen elkaar aandoen"), Alle gedichten van Theo Verhaar (Arie van den Berg: "In mijn huis blijft Alle gedichten voorlopig nog op het nachtkastje."), het nieuwe nummer van de Parelduiker, Enno van der Eerdens Ascona. Bezield paradijs ("een enorme prestatie"). En ten slotte: de biografie van Wallis Simpson door Anne Sebba: "een onderhoudend boek over het vooroorlogse Britse establishment".

Nee, "niet alle verhalen in de toch al kwantitatief dunne selectie De beren zijn even denderend", maar, oordeelt Jeroen Vullings in Vrij Nederland, een viertal verhalen uit deze Garsjinbloemlezing is "heel erg goed".
Harm Ede Botje las Cees Zoons Narcostaat Mexico ("Zoon schetst een caleidoscopisch beeld van het conflict in levendige, korte hoofdstukjes") en twee andere narcoboeken, Thomas Vanheste dook in Koos van Zomerens Naar de natuur ("Alleen al om dit soort schijnbaar eenvoudige zinnen waarin Van Zomeren een elementaire waarheid blootlegt, is het boek een feestelijke leeservaring."), en er zijn korte recensies. Een lijstje: Damon Galgut, In een vreemde kamer, A.L. Snijders, De incunabel (Marjolijn Pouw: "trefzeker en ironisch"), Toine Heijmans, Op zee, Irvine Welsh, Misdaad, Francisco Goldman, Zeg haar naam (Hans van den Bergh: "een magnifiek schrijver"), Derk Visser, Prikkeldraad (Joukje Akveld: "razendknap"), Dolf Verroen, Een vader voor altijd (Akveld nog eens: "Wat goed dat deze 82-jarige schrijver nog altijd schrijft."), en Herta Müller, De rokkenjager en diens bijdehante tante.

 

Het Parool opent de boekenpagina's met een interview met Rik Launspach. "Ik bedacht," vertelt hij Maarten Moll, "dat mijn volgende roman moest gaan over een man die afhankelijk is van taal. En dat hij op een gegeven moment taal begint te haten, omdat je daarmee niet kunt zeggen wat je bedoelt." Jasper Henderson las Jan Procházka's Koets naar Wenen, een "grimmig sprookje", waarvan de "kracht van het boek" "de vermenselijking van ‘het grote kwaad'" is, en Guus Luijters herlas W.F. Hermans, in Volledige werken 14. Dirk-Jan Arensman vond Stephen Kelmans Pigeon English "een debuut dat alle ophef meer dan waard is", en "een wonder van inlevingsvermogen en verteltalent. Geestig en ontroerend, rauw realistisch en, door de levenslust die eruit spreekt, vrolijk stemmend tegelijk", Arie Storm stelt vast dat er "veel mankeert aan" Erik Vlamincks Brandlucht, met name aan het vertelperspectief.

 

Jacq Vogelaar diept in Dichters & Denkers van De Groene Amsterdammer een nieuw boek van Lieven de Cauter op, De oorsprongen of Het boek der verbazing, met essays en overwegingen. "De charme van de bespiegelingen, die soms de allure van causerieën hebben, is dat grote bewegingen, hele geschiedenissen soms, in eenvoudige formules gevangen worden, bijvoorbeeld cultuur als compensatie en verbetering van de natuur. Door kleine dingen onder het vergrootglas te leggen."
Piet Gerbrandy vervolgens snakt in Willem Jan Ottens Gerichte gedichten "naar de zelfspot van Gerard Reve, wiens desperate ironie zelfs de meest verstokte heiden ademloos kan doen huiveren", maar herkent gelukkig ook de "dichter die scherp ziet, een verhaal kan vertellen en bovenal weet hoe je soepele regels tot een stevige mand vlecht".

 

HP|De Tijd interviewt erop los. Irvine Welsh komt aan het woord over Misdaad. "Voor mij is het eerder een existentiële thriller dan een crimenovel. Misdaad gaat [...] over hoe twee slachtoffers van seksueel misbruik elkaar helpen," vertelt hij Marcella van der Weg. En: "Als schrijver probeer ik erachter te komen waarom mensen zo zelfdestructief zijn, dat is altijd mijn missie geweest. Waarom mislukken wij?" En Paul Haenen gaat in gesprek met Erwin Mortier, van wie deze week Gestameld liedboek verschijnt. "Het is," legt hij uit, "een soort gevecht in taal tegen de vergetelheid van die ziekte, tegen de aanslag op de taal die die ziekte natuurlijk ook is, want de taal geeft de eerste tekenen af waaruit je kunt opmaken dat iemand die ziekte heeft." Maar ook: Max Pam over Saul Framptons "handzame biografie" van Michel de Montaigne ("Het is bijna onmogelijk om niet diep onder de indruk te raken van leven en werken van Montaigne.") en Dries Muus over Lucette ter Borgs Valkruid ("de sterke passages overheersen").

Tags: Literair supplement
Geplaatst door Hans Cottyn/Marleen Louter op 11-09-2011
Verwante berichten
Reacties
Er werden nog geen reacties geplaatst.
Geef uw mening